Badanie znamion (dermatoskopia)
Badanie znamion (inaczej dermatoskopia) – polega na oglądaniu powierzchni skóry za pomocą dermatoskopu. Narzędzie to pozwala zobaczyć znamiona (pieprzyki) i inne zmiany barwnikowe w powiększeniu oraz umożliwia dokładne przeanalizowanie ich struktury. Na tej podstawie lekarz może ocenić, czy dane zmiany są bezpieczne, czy wymagają dalszej obserwacji bądź usunięcia.
Dlaczego warto wykonać to badanie?
Na ten moment nie ma lepszej metody badania i monitorowania zmian barwnikowych, niż dermatoskopia. Jest to całkowicie nieinwazyjna metoda diagnostyczna. Skutecznie wspomaga metodę wzrokową, która w ostatnich latach stanowi standard, jeśli chodzi o badania profilaktyczne. Poza tym dermatoskopia jest prosta do wykonania, a narzędzia do jej przeprowadzenia są szeroko dostępne i można ją wykonać w trybie ambulatoryjnym.
Za pomocą dermatoskopii lekarz może wykryć zmiany nowotworowe i odróżnić zwykłego pieprzyka od czerniaka, ale nie tylko. Badanie to okazuje się przydatne również w diagnozowaniu innych zmian skórnych czy chorób skóry, np. naczyniaków, rogowacenia łojotokowego czy świerzbu.
Jaką skuteczność ma dermatoskopia?
Dermatoskopowe badanie znamion odgrywa znaczną rolę w zmniejszaniu zachorowalności i umieralności na czerniaka. Gdy wprowadzono to badanie do rutynowej oceny znamion, wykrywalność czerniaka poprawiła się o ok. 30%. Odnotowano też malejącą zachorowalność i umieralność na nowotwory skóry.
Z dwóch metaanaliz przeprowadzonych w 2002 i 2008 roku wynika, że badania z użyciem dermatoskopu mają większą skuteczność niż samo obejrzenie skóry gołym okiem (Kittler H. i in.; Lancet Onkol. 2002; Vestergaard M.E. i in.; Br.J.Dermatol. 2008).
Ponadto, jak wskazują dane z programu Skin Cancer Research to Provide Evidence for Effectiveness of Screening in North Germany (The SCREEN), wprowadzenie skriningu populacji potencjalnie zmniejszyło stopień zaawansowania i śmiertelność z powodu czerniaka (Breitbart E.W. i in., 2012).
Kto powinien udać się na badanie znamion?
Badanie wideodermatoskopowe znamion zalecane jest wszystkim osobom mającym na swoim ciele pieprzyki. A szczególnie tym osobom, które znajdują się w grupie ryzyka nowotworu skóry, czyli:
- posiadają dużo znamion – zwłaszcza osoby powyżej 50. roku życia, które mają ponad 50 znamion lub powyżej 20 znamion na ramionach, do tego pacjenci z zespołem zmian atypowych – dysplastycznych,
- mają dużo piegów na ciele,
- posiadają znamiona wrodzone,
- mają jasną karnację, niebieskie oczy i blond lub rude włosy,
- dużo czasu spędzają na słońcu,
- korzystają z solarium,
- doznały poparzeń słonecznych w dzieciństwie, zwłaszcza przed 12 rokiem życia,
- chorowały na czerniaka,
- z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku czerniaka,
- mające obniżoną odporność,
- przyjmujące leki immunosupresyjne,
- kobiety w ciąży i w połogu.
Co ważne, do dermatoskopowego badania znamion nie ma żadnych przeciwwskazań – mogą z niego skorzystać nawet kobiety w ciąży czy karmiące piersią, a także dzieci. Badanie jest całkowicie bezbolesne i nieinwazyjne. Polega ono na tym, że lekarz przykłada do skóry pacjenta dermatoskop i ogląda znamiona w dużym powiększeniu.
Gdzie badać znamiona?
Warto poddać się badaniu znamion wyłącznie w sprawdzonych placówkach medycznych i wybrać doświadczonego dermatologa. Tylko lekarz dysponujący odpowiednimi kwalifikacjami jest w stanie przeprowadzić wiarygodną diagnostykę i zaplanować właściwe leczenie. Niewłaściwie postawiona diagnoza lub nieprofesjonalne zabiegi (np. laserowe usuwanie zmian przez niewykwalifikowane osoby) mogą nieść ze sobą poważne konsekwencje zdrowotne.
W Lifemedica pracuje zespół doświadczonych dermatologów, którzy na co dzień zajmują się zmianami skórnymi i dbają o bezpieczeństwo pacjentów. Dzięki ich wiedzy i dostępowi do nowoczesnego sprzętu diagnostycznego można mieć pewność, że badanie zostanie wykonane rzetelnie, a ewentualne leczenie przebiegnie zgodnie z aktualnymi standardami medycznymi.
Przygotowanie do badania
Niezależnie od tego, jaką metodę badania wybierzemy:
- Nie należy opalać skóry przed badaniem. Ekspozycja na słońce może bowiem zafałszować obraz dermatoskopowy znamion, przez co postawienie prawidłowego rozpoznania może być niemożliwe.
Dodatkowo warto:
- Obejrzeć swoją skórę i wrócić uwagę na to, gdzie znajdują się znamiona, biorąc pod uwagę zwłaszcza wszelkie trudno dostępne lokalizacje, jak np. przestrzenie między palcami czy skóra głowy.
- Jeśli w okolicy znamienia rosną włosy, to można je przyciąć, by nie zasłaniały obrazu dermatoskopowego.
- Osoby, które mają pieprzyki na twarzy powinny na badanie przyjść bez makijażu. Inaczej obraz badania zostanie zaburzony przez drobinki podkładu lub różu do policzków.
Jak wygląda badanie?
Jeśli udamy się na pierwszą wizytę w celu zbadania znamion, lekarz zacznie od zebrania istotnych informacji. Z pewnością zapyta nas:
- czy chorowaliśmy na czerniaka,
- czy w rodzinie był przypadek czerniaka,
- czy cierpimy na choroby przewlekłe,
- czy przyjmujemy leki obniżające odporność,
- jak dużo czasu przebywamy na słońcu,
- czy opalamy się w solarium,
- czy doznaliśmy poparzeń słonecznych.
Jeśli nie znamy odpowiedzi na niektóre pytania, np. odnośnie przypadków nowotworów skóry w rodzinie czy poparzeń słonecznych w dzieciństwie, zapytajmy się wcześniej krewnych.
Po przeprowadzeniu wywiadu, lekarz przechodzi do badania. Ogląda całą powierzchnię skóry pacjenta, łącznie ze wszystkimi trudno dostępnymi miejscami oraz obszarami, których pacjent nie jest w stanie zobaczyć. Analizuje również zmiany barwnikowe na paznokciach. Ponieważ badane jest całe ciało pacjenta, badanie zajmuje ok. 30-40 minut.
Badanie histopatologiczne
Jeśli lekarz zaleci chirurgiczne usunięcie znamienia, zostanie ono wycięte z pewnym marginesem skóry, a następnie przekazane do badania histopatologicznego. Badanie to polega na mikroskopowej ocenie zmiany przez specjalistę. Umożliwia potwierdzenie lub wykluczenie nowotworu skóry. Na jego wynik należy poczekać do 4 tygodni.
Jeśli badanie histopatologiczne potwierdzi diagnozę czerniaka lub raka skóry, może być konieczne skonsultowanie się z onkologiem.
Czym różni się dermatoskopia od videodermatoskopii?
Tradycyjna dermatoskopia, którą można wykonać w ramach NFZ, polega na ocenie zmian skórnych za pomocą ręcznego urządzenia (dermatoskopu). Choć pozwala wykryć większość niepokojących zmian, badanie nie zostaje udokumentowane w postaci cyfrowych zdjęć, co może utrudniać długoterminową obserwację i porównywanie wyglądu znamion w czasie.
Wideodermatoskopia, z kolei, to badanie przeprowadzane przy użyciu specjalistycznego sprzętu z kamerą o wysokiej rozdzielczości oraz oprogramowania umożliwiającego zapisywanie i archiwizowanie obrazów. Pozwala to na precyzyjną analizę nawet bardzo subtelnych zmian oraz ich monitorowanie przy kolejnych wizytach. Dzięki temu możliwe jest szybkie wychwycenie wszelkich niepokojących różnic w obrębie znamion, a tym samym – skuteczniejsza profilaktyka nowotworów skóry.
Jak często robić badanie znamion?
Ogólne zalecenie odnośnie badania znamion jest takie, aby badać znamiona raz w roku. Jednorazowe badanie znamion oczywiście nie wystarczy. Znamiona mogą bowiem zmieniać się w czasie i mogą powstawać nowe zmiany.
Nieco inaczej wygląda wskazanie dla osób znajdujących się w grupie ryzyka oraz u osób, u których wykryto już wcześniej nowotwór skóry – nie tylko taki, jak czerniak, ale także rak podstawnokomórkowy czy rak kolczystokomórkowy. U nich badanie należy wykonywać częściej – nawet co 3 miesiące, lub tak, jak zaleci lekarz.
Mikroskopia konfokalna jako metoda wspomagająca diagnostykę nowotworów skóry
Mikroskopia konfokalna (Reflectance Confocal Microscopy) jest odmianą mikroskopii świetlnej, która charakteryzuje się lepszym kontrastem i większą rozdzielczością obrazu. Pozwala na oglądanie struktur niewidocznych gołym okiem, a także umożliwia dokonanie tzw. wirtualnej biopsji, dzięki czemu można uniknąć zabiegu chirurgicznego.
Za pomocą refleksyjnego mikroskopu konfokalnego można prześledzić pełną grubość naskórka oraz skórę właściwą, zwykle aż do jej warstwy brodawkowatej.
Mikroskopię konfokalną wykorzystuje się jako metodę wspomagającą diagnostykę znamion, które w badaniu wideodermatoskopowym dają niejednoznaczny obraz. Wskazaniem do użycia tej metody mogą być np. znamiona obecne na twarzy, liczne znamiona u pacjentów z zespołem znamion atypowych, zmiany umiejscowione na śluzówkach oraz zmiany podejrzane o czerniaka, które znajdują się na fotouszkodzonej skórze. Ograniczeniem do zastosowania tej metody są zmiany guzowate, zmiany typu Spitz oraz zmiany bezbarwnikowe.
Rodzaje dermatoskopów
Do przeprowadzenia dermatoskopii służą dermatoskopy. Wybór tych urządzeń jest bardzo szeroki. W rutynowej diagnostyce znamion stosuje się najczęściej dermatoskop ręczny z podstawowym 10-krotnym powiększeniem. Uznaje się, że do dokonania podstawowej oceny zmian w ramach badań przesiewowych taki dermatoskop wystarczy.
Zazwyczaj do badania znamion używane są dermatoskopy z maksymalnym powiększeniem 20-30. Nie nadają się one jednak do monitorowania większej liczby znamion, ponieważ ich możliwość zapisywania jest ograniczona, tak samo jak możliwość dokonania późniejszej analizy porównawczej. Dlatego służą zwykle tylko do wstępnej oceny znamion, będąc dodatkowym narzędziem diagnostycznym w gabinecie lekarza rodzinnego czy dermatologa.
Wyróżnia się również dermatoskopy ze spolaryzowanym lub niespolaryzowanym źródłem światła. Te drugie wymagają użycia immersji w celu zmiany odbicia światła, aby zwiększyć przezierność warstwy rogowej naskórka. Do immersji wykorzystuje się olejek syntetyczny, płyn dezynfekcyjny, wodę. W przypadku zmian w miejscach trudno dostępnych, np. w przestrzeniach międzypalcowych czy na błonach śluzowych stosuje się żel ultrasonograficzny. Niekiedy można odstąpić od immersji i wykonać tzw. suchą dermatoskopię, co stosuje się np. w przypadku oceny włosów meszkowych, ujść gruczołów potowych na dłoniach i stopach oraz linii papilarnych skóry.
Umów badanie
Zapraszamy do Lifemedica na profesjonalne badanie znamion. Nasi doświadczeni specjaliści, korzystając z nowoczesnych technik diagnostycznych, dokładnie ocenią każde znamię, zapewniając najwyższy poziom bezpieczeństwa i pewność diagnozy. Wczesne wykrycie ewentualnych zmian skórnych to najlepsza inwestycja w Twoje zdrowie.